Grote Kerk Apeldoorn

Historie
Op de fundamenten van de waterstaatskerk van 1842, die in 1890 geheel door brand werd verwoest, is in 1892 de huidige Grote Kerk gebouwd.

De Grote Kerk is een ontwerp van de Rotterdamse architect J.Verheul en is gebouwd door de Apeldoornse aannemer Chris Wegerif. De eerste steen werd op 16 april 1891 gelegd door de nog jeugdige Koningin Wilhelmina, die samen met haar moeder Regentes Koningin Emma ook de inwijding van de Grote Kerk bijwoonde op zondag 25 september 1892.

Afmetingen en capaciteit.
De hoofdarm van de kerk is inwendig 49 meter lang en de dwarsarm 32 meter. De breedte van beide armen is ruim 19 meter. De toren is 62 meter hoog. Het huidige aantal zitplaatsen bedraagt 1.500 stuks. klik hier voor een plattegrond van de kerk in PDF formaat.

Restauratie en behoud.
In 1960 werd het interieur “naar de tijdgeest”gemoderniseerd. De houttinten veranderden in grijstinten en vele oude karakteristieke elementen waren verwijderd. Door de deplorabele bouwkundige staat van het gebouw werd in 1970 de sloop van de kerk overwogen. Door de zeer betrokken kerkleden de heren: Sybesma,Tamboer en van der Lugt, werd als tegenactie in 1973 de Stichting Vrienden van de Grote Kerk opgericht. Deze stichting stelde en stelt zicht ten doel de Grote Kerk en het orgel in oude staat terug te brengen en te behouden. Daartoe werden en worden vele geldwervende activiteiten georganiseerd w.o. de bekende Grote Kerk Pleinmarkt. Mede dankzij deze inzet, het financiële succes van de Pleinmarkten en de erkenning van de Grote kerk als Rijksmonument is de Grote Kerk voor Apeldoorn behouden.

Bijzondere interieur aspecten
Het prachtige Bätz Witte orgel werd op eerste kerstdag 1896 in gebruik genomen en is daarna, met name in de jaren: 1928,1955,1977 en 1997, gerestaureerd en uitgebreid.

De Koninklijke ingang(de Toreningang), met in de hal authentieke memorieborden en een bijzondere smeedijzeren lamp.

De Koninklijke bank- achter de hal- met een eigen toegangsdeur voor de Koningin en haar hofhouding, waar Koningin Wilhelmina veelvuldig de kerkdiensten bijwoonde. De bank wordt ook wel genoemd; de Hofbank, Koninginnebank of de Wilhelminabank De toegang tot en via de Koninklijke ingang en de Koninginnebank was tot 1985 exclusief voorbehouden aan de Koninklijke familie.

De fraai uitgevoerde preekstoel met het (terug) gerestaureerde klankbord, de ouderlingenbanken met bijzondere kap, het doophek en de avondmaalstafel.

De zgn. Predikantsborden achter de preekstoel met de namen van de dominees die in de voorheen Hervormde Gemeente Apeldoorn resp. de Grote Kerk hebben”gestaan”.

De twee gebrandschilderde ramen, links en rechts van de preekstoel. Het eerste raam is, rechts van de preekstoel, het zgn.Wilhelminaraam is door de Studentencorpora,een aantal universiteiten en hogescholen, aangeboden aan Koningin Wilhelmina ter gelegenheid van haar 40 jarig regeringsjubileum. Op verzoek van Koningin Wilhelmina is dit raam in 1938 geplaatst in de Grote Kerk in Apeldoorn. Het tweede raam, links van de preekstoel, het zgn. Beatrixraam, is een geschenk van de Stichting Jubileumgeschenk namens de inwoners en het bedrijfsleven van Apeldoorn aan H.M. Koningin Beatrix, ter gelegenheid van haar 25 jarig regeringsjubileum en is door haar persoonlijk onthuld op 13 augustus 2005.

Koninklijke aspecten
Naast de al eerder vermelde aspecten als: de eerste steenlegging en ingebruikneming van de Grote Kerk de Koningin Wilhelmina, de Koninklijke ingang en de Koninginnebank, waar na veelvuldig gebruik door Koningin Wilhelmina, ook de huidige Koninklijke familie nog regelmatig gebruik van maakt, kende de Grote Kerk meerdere Koninklijke bezoeken. De prinsen Pieter Christiaan en Floris Frederik, van Oranje,van Vollenhove zijn, resp. op 3 september 1972 en 14 oktober 1975, in de Grote Kerk gedoopt. De voltrekking van het kerkelijk huwelijk van prins Maurits met Marilène, op 30 mei 1998, vond eveneens plaats in de Grote Kerk. In 1992 opende prinses Margriet een grote bloemenmanifestatie in de Grote Kerk ter gelegenheid van het 100 jarig bestaan van de Grote Kerk. In 2005 onthulde H.M. Koningin Beatrix het haar aangeboden ”Beatrixraam”.

Kerkfunctie.
De Grote Kerk wordt niet alleen nog elke zondag gebruikt voor de wekelijkse kerkdiensten maar ook voor trouwdiensten, zangdiensten, orgelconcerten, begrafenissen en vele andere kerkelijke activiteiten.